Czerniowiecki kościoł rzymskokatolicki, posiadający status Bazyliki Mniejszej Podwyższenia Krzyża Świętego, był jednym z pierwszych ceglanych budowli w mieście. W lipcu tego roku minęło 210 lat od zakończenia budowy i jegopoświęcenia. W przeddzień tej rocznicy proboszcz kościoła ksiądz dziekan Anatolij SZPAK zgodził się udzielić wywiadu.
- Proszę księdza, wiadomo, że z naszym kościołem łączy pewne uczucie, bo to właśnie tutaj w 1990 roku ksiądz rozpoczął swoją posługę duszpasterską.
- Główne miasto Bukowiny od razu mnie zafascynowało nie tylko swoją architekturą, ale także niezwykle bogatym wnętrzem kościoła i jego historią. Przecież kiedy w 1774 roku Bukowina znalazła się w granicach Austrii, w regionie nie było kościołów rzymskokatolickich. Razem z żołnierzami austriackimi do Czerniowiec przybyło dwóch kapelanów wojskowych – Prokop Munz i Wenzel Keckert. W drewnianym domu generała Gabriela von Spleni, pierwszego austriackiego namiestnika Bukowiny, odbyła się pierwsza Msza Święta, w której uczestniczyła bardzo nieliczna liczba rzymskokatolików.
- Ale kiedy ksiądz przyjechał do Czerniowiec, służył tu ksiądz Wiktor Antoniuk, który obecnie pracuje w archidiecezji lwowskiej.
- Tak. Ale zmarły dwa miesiące później ks. Franciszek Krajewski pobłogosławił mnie na probostwo. Od parafian Czerniowiec, od znanych kustoszy kościoła – sióstr Olgi i Elżbiety Fifar dowiedziałem się, że przez 54 lata ksiądz Krajewski był prawdziwym apostołem duchowości w kościele Podwyższenia Krzyża Świętego.
- Potem pracował ksiądz w obwodzie lwowskim...
- W 1996 r. zostałem wysłany do Brodów, gdzie służyłem 20 lat, a w 2016 r. ponownie przybyłem do Czerniowiec – do kościoła, który jest moim domem.
- Wróćmy jednak do historii świątyni.
- W 1778 roku w Czerniowcach zakończono budowę pierwszego kościoła, który stał się pierwowzorem obecnego. Kościół był drewniany. Z kolei w 1787 roku na rozkaz cesarza austriackiego Józefa II rozpoczęto budowę nowego, murowanego budynku. Budowa trwała 27 lat. A w 1814 roku ostatecznie zakończono prace budowlane i 29 lipca tego roku odbyło się uroczyste poświęcenie nowego kościoła pod wezwaniem Podwyższenia Najświętszego Krzyża.
W 1861 roku kościół z nieznanych przyczyn spłonął, a w 1866 roku został odrestaurowany i od tego czasu wszystkim liturgiom w kościele towarzyszą organy, które od razu w latach 70. XIX wieku otrzymały dwa medale. Jeden – w Wiedniu, drugi – w Paryżu, jako najlepiej brzmiące organy w całej Europie. A dziś przy jego dźwiękach odbywają się nabożeństwa.
- Ale w ważnych dniach w kościele odbywają się także koncerty klasycznej muzyki organowej.
- Tak, znany francuski organista Jean-Marie Leroy, który koncertował już niejeden raz w Czerniowcach, a zwłaszcza w naszym kościele, obiecał przyjechać do nas w tym roku. Zagra dla nas w sierpniu z okazji 210. rocznicy, gdyż nie będzie mógł przyjechać na nasze święto 14 września, gdyż od września będzie pracował jako nauczyciel w Szkole Muzycznej w Krzywym Rogu.
- Mówi się, że w kościele ustawiono tron dla cesarza austriackiego, na którym zasiadał on podczas nabożeństwa.
- W kościele Podwyższenia Krzyża Świętego cesarz Franciszek II spotkał się z carem Rosji Aleksandrem podczas jego wizyty do Czerniowiec. Na bocznej ścianie kościoła zachował się najstarszy na Ukrainie zegar słoneczny, który pokazuje czas wiedeński.
- Babcia opowiadała mi, że w Austrii kościół oprócz rzymskokatolików odwiedzali także grekokatolicy i katolicy ormiańscy, dopóki nie zbudowali własnych kościołów
- Nie tylko wtedy, gdy ci wierzący nie mieli własnych świątyń. I nawet w czasach sowieckich, kiedy wszystkie kościoły były zamknięte, jedynie kościół Podwyższenia Krzyża Świętego – jedyny na Bukowinie – otrzymał pozwolenie od władz na działalność. I w tym także wielka zasługa księdza Franciszka Krajewskiego, który tu pracował od 1939 do 1961 roku, była znaczna. Następnie pod naciskiem wydziału wyznań regionalnego komitetu wykonawczego został zmuszony do opuszczenia nabożeństwa i w kościele. Do 1970 r. nabożeństwa Boże prowadził Józef Jędrzejewski. Kiedy zmarł, ksiądz Krajewski wrócił do duszpasterstwa. Przez cały ten czas kościół odwiedzali zarówno grekokatolicy, jak i Ormianie...
- W kościele znajdują się dwie marmurowe tablice pamiątkowe poświęcone księżom rzymskokatolickim J. Szmidtowi i K. Swobodzie.
- Josef Schmidt – najsłynniejszy ksiądz rzymskokatolicki pracował w Czerniowcach w latach 1893–1921. Następnie zastąpił go Klemens Swoboda, który służył tu przez 7 lat. Znamy nazwiska innych prałatów i wikariuszy, którzy służyli w parafii Czerniowce. Są to - Antoni Kunz de Copenstein, Ignacy Kornicki, Karol Tobicek i inni.
W 2016 roku zastąpiłem proboszcza Marka Droźdika, który pracował tu przez dziesięć lat i w tym czasie udało się jemu zorganizować i przeprowadzić remont dachu, elewacji i głównej części kościoła. Faktycznie za jego kadencji, z okazji swojego 200-lecia kościół otrzymał status Bazyliki Mniejszej. Obecnie ksiądz Marek pracuje w rodzinnym, polskim mieście Bialsko-Białej..
- Wnętrze zachowało się w pierwotnym kształcie.
- Tak, witraże i obrazy olejne sufitu mają dużą wartość artystyczną. Dominują tu motywy barokowe. Freski na ścianach i suficie wypełnione są stylizowanymi motywami roślinnymi, które symbolizują wieczne drzewo, drzewo życia. Siedem neogotyckich ołtarzy przyciąga nie tylko wierzących, ale także turystów.
- Jakie uroczystości są zaplanowane z okazji 210-lecia świątyni?
- W naszych czasach nie da się zorganizować tak wspaniałych uroczystości, jakie odbywały się z okazji 200-lecia. W tamtym czasie do Czerniowiec przybył abp Piero MARINI z Watykanu, który ogłosił decyzję Świętego Synodu o nadaniu kościołowi statusu Bazyliki Mniejszej. W tym roku zaprosiliśmy wszystkich księży, którzy kiedyś pracowali w tym kościele, duchownych z innych kościołów rzymskokatolickich w regionie, a także przedstawicieli kościołów innych wyznań. Uroczystą liturgię w dniu naszego święta – Podwyższenia Krzyża Świętego – 14 września oraz z okazji 210-lecia – poprowadzi biskup archidiecezji lwowskiej Edward KAWA.
- Służba Boża jest jednym z głównych zadań każdego księdza. Jakie tematy ksiądz porusza w swoich odświętnych i codziennych kazaniach?
- Słowo Boże spełnia zawsze nie tylko rolę biblijną, ale także edukacyjną. Moim zdaniem rolą Kościoła jest wychowywanie ludzi w duchu miłości do siebie nawzajem, a przede wszystkim do ojczyzny, swojego kraju. Dziś nasza Ojczyzna w pełnym tego słowa znaczeniu płonie. Miasta i wsie we wschodniej Ukrainie zostały zniszczone, do nas przybyło wielu wewnętrznie przesiedlonych. Nasi wojskowi zmuszeni są bronić swojej Ojczyzny, w tym dzieci i wnuki naszych parafian. Prosimy Boga, aby dał im siłę do przetrwania tej próby, prosimy Boga o zdrowie dla wszystkich, którzy na froncie i na tyłach przybliżają nasze zwycięstwo. W ciągu 210 lat istnienia świątyni nasi parafianie przeżyli wiele tragicznych kart historii i każdy niósł „własny krzyż”, ale dobry Bóg pomaga im nie poddawać się rozpaczy i wierzyć, że doczekają się jasnych, radosnych dni i przyszłe rocznice będą radośniejsze.
Codziennie modlimy się do św. Archanioła Michała, prosząc go o przybycie na pomoc ludziom zagrożonym przez siły ciemności. Przecież święty Michał jest Obrońcą i Patronem naszego Kościoła. Dlatego prosimy Go, aby zaniósł nasze modlitwy do Boga i wyprosił miłosierdzie dla naszych żołnierzy i dla nas wszystkich. Z tą nadzieją modlimy się, żyjemy i mamy nadzieję na Zwycięstwo.
Antonina TARASOWA.
