W 165. rocznicę urodzin Feliksa KONOPASKA, autora harmonizacji hymnu narodowego Polski
W Czerniowcach przedstawiciele różnych zamieszkujących tu narodów tworzyli muzykę i literaturę. Niektórym było dane żyć i tworzyć w tym mieście, podczas gdy inni zostali rozproszeni po całym świecie przez trudy życia lub wyzwania wojny. Ale wielu urodziło się pod czerniowieckim niebem i większość z nich nigdy nie zapomniała miasta swego dzieciństwa i młodości. Wiele nazwisk już znamy. W ostatnich latach ukazały się książki, które ponownie przywróciły godnych szacunku mieszkańców Czerniowiec na kulturalną mapę miasta. Ale oczywiście są też inni, o których wiemy mniej lub którzy są zupełnie nieznani opinii publicznej.
Jedną z tych mało znanych osobowości jest kompozytor, dyrygent i pianista Feliks KONOPASEK.
Czerniowce od dawna cieszą się poważaniem jako „nieoficjalna stolica kultury Europy” ze względu na oddanie swoich mieszkańców osiągnięciom kultury światowej.
Do takich mało znanych personalii można zaliczyć profesora szkoły muzycznej i wyższej uczelni Feliksa Konopaska. Urodził się 22 maja 1860 roku w Czerniowcach. Jak pokazuje drzewo genealogiczne, ojciec chłopca zmarł dość wcześnie, gdy jego syn miał zaledwie 10 lat. Matka Apolonia Mikiewicz (z Kochanowskich, 1827-1904). Trudno obecnie stwierdzić, czy była spokrewniona ze słynnymi Kochanowskimi z Czerniowiec. Nie istnieją na ten temat żadne wiarygodne dokumenty archiwalne. Wiadomo tylko, że jego dziadek od strony matki Franciszek Mikiewicz i babcia Antonina Krolli mieszkali w Czerniowcach.
Oczywiście, że mały Feliks od dzieciństwa wykazywał talent muzyczny, a jego matka, pozostawiona sama sobie, bez odpowiedniego wsparcia finansowego, które pozwoliłoby jej wykształcić zdolnego chłopca, przeprowadziła się wraz z Feliksem do krewnych w Warszawie, gdzie zmarła w bardzo podeszłym wieku w 1904 roku.
Dzięki temu Feliks Konopasek miał okazję uczyć się gry na fortepianie w Instytucie Muzycznym pod okiem samego dyrektora instytutu, pianisty i nauczyciela muzyki Rudolfa Strobla, który wykształcił całą plejadę sławnych muzyków. W przyszłości to właśnie tym lekcjom zawdzięczał swoją sławę.
Studiował kompozycję u kompozytora, dyrygenta, skrzypka, pianisty, profesora i dyrektora Instytutu Muzycznego w Warszawie – Zygmunta Noskowskiego. Obaj nauczyciele uważali Feliksa Konopaska za jednego z najzdolniejszych swoich uczniów. W 1894 roku ukończył studia w Warszawie i kontynuował naukę w Berlinie, u swojego wuja Karola, który był wówczas dyrygentem Opery Berlińskiej. Możliwe, że chodzi o polskiego kompozytora, dyrygenta, nauczyciela i krytyka muzycznego Galla Jana Karola (1856–1912). Jednocześnie rozpoczął intensywną, wieloletnią karierę dyrygenta w miastach europejskich, współpracując z różnymi zespołami teatrów operowych i operetkowych. W latach 1879-1883 był dyrygentem w zespołach teatralnych B. Kremskiego i G. Wojcickiego, J.A. Puchniewskiego w Warszawie, L. Kościelicka w Poznaniu...
Repertuar Feliksa Konopaska jako dyrygenta orkiestry obejmował m.in. opery Stanisława Moniuszki „Kos” i „Hrabina”, uważane za klasykę światowego dziedzictwa operowego. W 1887 roku pełnił funkcję dyrektora Towarzystwa Muzycznego w małym polskim mieście Łomża.
Już w następnym roku, 1888 r., osiedlił się w Warszawie, gdzie wraz z J. Lusakowskim założył popularną letnią orkiestrę składającą się z 40 osób. Pracował w niej jako dyrygent chóru i orkiestry, nauczyciel w szkołach muzycznych oraz działacz Warszawskiego Towarzystwa Artystów i Muzyków, które występowało w ZOO i w Dolinie Szwajcarskiej.
Ten twórczy eksperyment odniósł ogromny sukces wśród melomanów i dlatego w następnych latach organizował podobne zespoły orkiestrowe w polskich kurortach.
W latach 1895-1897 Feliks Konopasek dyrygował Orkiestrą Warszawską, założoną wspólnie z I. Pileckim, a następnie przez kilka sezonów kierował orkiestrami wojskowymi.
W 1904 roku został wybrany do rady Światowego Stowarzyszenia Muzyków, którego był członkiem od 1896 roku. W latach 1903–1908 dyrygował orkiestrą smyczkową. Był współzałożycielem Towarzystwa Muzyków Królestwa Polskiego i członkiem jego zarządu.
Po I wojnie światowej uczył w szkole muzycznej im. kompozytora i dyrygenta Mieczysława Karłowicza oraz na dorocznych kursach dyrygentury zespołów amatorskich. Jak trudna była droga życiowa tego pracowitego muzyka i dyrygenta!
Feliks Konopasek pozostawił po sobie bogate i różnorodne dziedzictwo muzyczne. Zaczął komponować już w młodości, pisał głównie krótkie utwory fortepianowe i chóralne. Jednakże jego transkrypcje różnych utworów na orkiestrę dętą i kameralną, utworów instrumentalnych, pieśni chóralnych, operetek i śpiewników chóralnych zyskały większą popularność.
W tym czasie powstało wiele stowarzyszeń, dla których posiadanie własnego hymnu było uważane za zasadę dobrych manier. Konopasek również otrzymał takie rozkazy. Napisał motto dla chóru Warszawskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego; Motto chóru Towarzystwa Artystycznego: Hasło Kółka Śpiewaczego przy Warszawskim Stowarzyszeniu Cyklistów. Oznacza to, że stworzył dzieła, które były wówczas potrzebne.
Spuścizna muzyczna Feliksa Konopaska przechowywana jest w instytucji „Biblioteka, Muzeum i Archiwum Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego im. Stanisława Moniuszki”.
Feliks Konopasek zmarł 28 lipca 1930 roku w Ryglicach koło Tarnowa.
Feliks Konopasek, jak byśmy dziś powiedzieli, miał karierę muzyka klasycznego jako muzyk i dyrygent. To właśnie on był autorem harmonizacji hymnu narodowego Polski, zatwierdzonej okólnikiem Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z dnia 2 kwietnia 1927 roku.
Dzięki tej twórczości Feliks Konopasek zyskał szacunek wszystkich Polaków i umiejscowił się na najwyższym szczeblu życia muzycznego kraju.
Prawie 100 lat temu „Mazurek Dąbrowskiego” stał się oficjalnym hymnem Polski, ale został napisany znacznie wcześniej. Praca ta powstała w okresie, w którym w Europie miały miejsce bardzo ważne wydarzenia historyczne, które zresztą zainspirowały autora do jej stworzenia.
Autorem słów „Mazurka” jest polski polityk i pisarz Józef Rufin Wybicki. Brał czynny udział w insurekcji w 1794 roku przeciwko Rosji i Prusom, którą dowodził Tadeusz Kościuszko. To właśnie te wydarzenia zainspirowały go do napisania hymnu.
Stłumienie powstania Tadeusza Kościuszki w 1795 r. doprowadziło do trzeciego rozbioru Polski między Rosją, Austrią i Prusją. Na powstańców czekały aresztowania i represje, lecz Polacy nie zaprzestali walki o niepodległość.
W ten sposób generał Jan Henryk Dombrowski zdołał osiągnąć porozumienie z rządem Republiki Lombardzkiej (jednego z małych państewek włoskich) w sprawie utworzenia polskich legionów. Ułatwiał to również fakt, że Prusy, Austria i Rosja znajdowały się wówczas w stanie ciągłych konfliktów i wojen z Francją. W tym czasie Napoleon Bonaparte i jego armia przebywali we Włoszech.
Nowo utworzone legiony walczyły po stronie Francji, ale miały mundury podobne do polskich, a język dowództw i stopni był polski. W tym czasie Józef Wybicki również przebywał we Włoszech i współpracował z generałem Janem Henrykiem Dąbrowskim. Aby podnieść morale żołnierzy, w lipcu 1797 roku Wybicki napisał „Pieśń Legionów Polskich we Włoszech”, która od samego początku spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem żołnierzy.
20 lipca 1797 roku w Reggio Emilia po raz pierwszy wykonano publicznie „Pieśń Legionów Polskich”, napisaną przez Józefa Wybickiego. Później nazwano ją na cześć polskiego generała Jana Henryka Dombrowskiego. Po 130 latach „Mazurek Dąbrowskiego” stał się polskim hymnem narodowym.
Po I wojnie światowej „Mazurek Dąbrowskiego” uznano za hymn odrodzonej Polski, jednak nie znalazło to odzwierciedlenia w Konstytucji marcowej z 1921 r. Zaledwie sześć lat po uchwaleniu wspomnianej konstytucji, 26 lutego 1927 roku, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych uznało „Mazurka Dąbrowskiego” za hymn narodowy.
2 kwietnia 1927 roku do hymnu dodano nuty, a jego harmonizację, wykonaną przez kompozytora i dyrygenta Feliksa Konopaska, oficjalnie uznano. Za ten wkład kompozytor został w 1930 roku odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi. W porównaniu z oryginałem tekst pieśni uległ zmianom i został udoskonalony stylistycznie. Ministerstwo Wyznań Religijnych i Edukacji Publicznej uznało wyżej wymienioną pieśń za obowiązkową do wykonywania w szkołach.
A nazwisko kompozytora zyskało należny szacunek wśród muzyków naszych czasów - w Polsce został ogłoszony konkurs kompozytorski im. Feliksa Konopaska na utwór dla koncertowej orkiestry dętej.
Narodowy Instytut Muzyki i Tańca zaprasza kompozytorów do udziału w Konkursie Kompozytorskim im. Feliksa Konopaska dla koncertowej orkiestry dętej. Termin składania wniosków wraz z wynikami upływa 15 września 2025 r.
Jest to nowa inicjatywa, która wpisuje się w działania na rzecz wsparcia i promocji działalności polskich orkiestr dętych, zapoczątkowana przez Narodowy Instytut Muzyki i Tańca w ubiegłym roku podczas ogólnopolskiej konferencji naukowej „Dyrygowanie orkiestrami dętymi – perspektywy rozwoju zawodowego i artystycznego”.
Celem konkursu jest stworzenie wartościowych utworów artystycznych, edukacyjnych i koncertowych, które mogą wejść na stałe do repertuaru profesjonalnych i amatorskich polskich zespołów instrumentów dętych. A patronem tego szanowanego konkursu artystycznego jest kompozytor i dyrygent, który wniósł znaczący wkład w różne dziedziny, w szczególności w rozwój amatorskiego ruchu muzycznego.
Dlatego też w pełni zasłużenie osobowość kompozytora Feliksa Konopaska nie została pominięta w każdej szanującej się encyklopedycznej publikacji o muzyce, a wszędzie zaznaczono, że urodził się w Czerniowcach, które w tamtym czasie były częścią Austro-Węgier.
Hymn narodowy jest uroczystym utworem muzycznym, symbolem społeczno-politycznym i kulturowym, który, obok flagi i godła, należy do głównych elementów symboliki narodowej, określających tożsamość kraju i samoidentyfikację narodu. Dlatego też odpowiedzialność taka spoczywa na autorach dzieła muzycznego.
Oczywiste jest, że w czasach największego niepokoju, gdy nad krajem wisi niebezpieczeństwo, rodzą się pieśnie, które siłą dźwięku są w stanie wesprzeć żołnierzy.
Łesia SZCZERBANIUK,
dyrektor biblioteki miejskiej
im. A.Dobriańskogo
