Kościół św. Mikołaja w Kijowie
Już w XII wieku w Kijowie istniała polska dzielnica, a po Unii Lubelskiej nasiliła się fala osiedlania się Polaków, także w stolicy, co sprawiło, że miejscowa społeczność rzymskokatolicka była dość liczna.
Kościół św. Mikołaja był piątym kościołem katolickim w Kijowie. Pierwszy kościół pw. Najświętszej Maryi Panny istniał tutaj już w czasach Rusi (XII– XIII wiek). Od 1610 roku działał kościół św. Mikołaja na Podolu, w latach 1799–1817 – kościół św. Mikołaja na Peczersku, a w 1842 roku otwarto kościół św. Aleksandra.
Budowę Kościoła św. Mikołaja rozpoczęto w 1899 roku. Początkowo za najlepszy projekt uznano plan inżyniera Stanisława Szpakowskiego, jednak ze względu na jego błąd w planie generalnym komisja ekspercka powierzyła realizację Stanisławowi Wołowskiemu. Projekt i budowa świątyni prowadzone były pod kierownictwem znanego architekta Władysława Horodeckiego, a jest to do dziś jedyny budynek neogotycki w Kijowie. Kościół, wzniesiony w stylizowanych formach gotyckich, z wysokimi strzelistymi wieżami i iglicami, wyróżnia się smukłymi proporcjami, lekkością i klarownością struktury kompozycyjnej.
Trudne warunki budowy i wyzwania architektoniczne zmusiły architektów do zastosowania nowatorskich na tamte czasy technologii inżynieryjnych. Grunty, na których wznoszono kościół, były nadmiernie wilgotne. Dlatego po raz pierwszy w Europie podczas fundamentowania kościoła zastosowano wbijane betonowe pale, wynalezione przez kijowskiego inżyniera Antoniego Strausa. Świątynię wznoszono wspólnymi siłami: mecenas i przewodniczący komitetu budowy Leopold Jankowski trzykrotnie osobiście wnosił po 10 tysięcy rubli. Do budowy przyczynili się także członkowie komitetu – hrabiowie Braniccy i Potoccy. Bogatsi darczyńcy przekazywali po 1000, 10000, a nawet 25000 rubli, natomiast zwykli wierni – po 1, 5, 10, 20, 50 rubli. Łącznie do 1910 roku w budowę zainwestowano 500 000 rubli.
Po dziesięciu latach budowy kościół miał formę wydłużonego krzyża gregoriańskiego i sięgał wysokości 55 metrów. Rzeźby wykonał znany artysta Elia Sala. Pośrodku portalu wejściowego umieszczono posąg Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus. Na frontonie znajduje się krucyfiks oraz rzeźby Najświętszej Maryi Panny, Marii Magdaleny i Jana Chrzciciela. Całość wieńczy Archanioł Michał – patron Kijowa. Kościół mógł pomieścić do 2000 osób. Uroczyste poświęcenie odbyło się 6 grudnia 1909 roku. Świątynia stała się centrum duchowym nie tylko dla Polaków, ale także dla katolików francuskich. W 1897 roku w stolicy mieszkało 128 Francuzów i 366 Francuzek, w większości guwernantów, nauczycieli, lekarzy oraz przedstawicieli innych zawodów inteligenckich.
Wiadomo, że w 1919 roku proboszczem kościoła był Józef Jan Żmigrodzki, który został aresztowany i zwolniony dopiero pod koniec 1920 roku. Aby kościół pozostał otwarty dla wiernych, zarządzanie parafią przeszło w ręce samych parafian. W styczniu 1930 roku Żmigrodzki ponownie został aresztowany i skazany na siedem lat więzienia. W lipcu 1935 roku zmarł za kratami. Po jego śmierci władze zamknęły kościół, a parafia oficjalnie przestała istnieć. Wkrótce potem w budynku urządzono magazyny. W 1943 roku, podczas wojny, świątynia ucierpiała w wyniku ostrzału artyleryjskiego i spłonęła.
Po wojnie, w 1946 roku, kościół częściowo odbudowano i przekazano do dyspozycji Archiwum Państwowego Obwodu Kijowskiego oraz kilku jednostek służb specjalnych.
W czasach radzieckich kościół został przejęty przez bolszewików, a po odzyskaniu niepodległości przez Ukrainę nie został zwrócony wspólnocie katolickiej. Od 1992 roku w świątyni zaczęto regularnie odprawiać nabożeństwa, które odbywały się na przemian z koncertami Narodowego Domu Muzyki Organowej i Kameralnej Ukrainy. 25 czerwca 2001 roku kościół odwiedził papież Jan Paweł II.
W latach 2003–2006 proboszczem kościoła był Radosław Zmitrowicz, Misjonarz Oblat Maryi Niepokalanej. W 2019 roku Kościół św. Mikołaja otrzymał nowe oświetlenie.
3 września 2021 roku w organach kościoła doszło do zwarcia elektrycznego, które spowodowało pożar i całkowite zniszczenie instrumentu. Zaniepokojeni przedsiębiorcy oraz zwykli Ukraińcy rozpoczęli zbiórkę pieniędzy na odbudowę świątyni. W ciągu jednej doby po pożarze obywatele Ukrainy przekazali na ten cel 18 milionów hrywien.
7 listopada 2023 roku władze obiecały przekazać Kościół św. Mikołaja wspólnocie katolickiej po dokonaniu niezbędnych zmian w ustawodawstwie, jednak sprawa ta pozostaje otwarta.
Od tego czasu, jak twierdzi ks. Paweł Wyszkowski, proboszcz rzymskokatolickiej parafii św. Mikołaja w Kijowie, ministerstwo, które ostatecznie nie zwróciło świątyni parafianom, ograniczyło się jedynie do deklaracji o planach jej restauracji.
Kościół św. Mikołaja w Kijowie. Rok 2024. Róża – duży okrągły witraż nad głównym wejściem, który został bardzo uszkodzony falą uderzeniową rosyjskiej rakiety
20 grudnia 2024 roku w wyniku rosyjskiego ostrzału kościół ponownie uległ poważnym zniszczeniom – relacjonuje 50-letni ks. Paweł Wyszkowski.
Czy uda się ocalić i uratować Dom Boży oraz pozostawić go przyszłym pokoleniom, zależy nie tylko od parafian i darczyńców.
Parafianie, dobroczyńcy i geniusz architekta Horodeckiego – oto trzy filary, na których wciąż opiera się kościół św. Mikołaja.
Opr. Natalia Wowczasta.
